Zespół Tourette’a to schorzenie neurologiczne charakteryzujące się nawracającymi, mimowolnymi ruchami i dźwiękami, określanymi jako tiki. Coraz częściej prowadzone są badania nad rolą terapii konopnej jako możliwego wsparcia w łagodzeniu objawów zespołu Tourette’a, szczególnie u pacjentów, u których leczenie pierwszego rzutu nie przyniosło wystarczającej poprawy.
W takich przypadkach lekarz specjalista może rozważyć leczenie konopiami medycznymi jako element szerszego, indywidualnie dobranego planu terapeutycznego.
Zespół Tourette’a to zaburzenie neurologiczne, którego główną cechą są wielokrotne tiki ruchowe oraz co najmniej jeden tik głosowy, utrzymujące się przez okres dłuższy niż rok. Tiki są mimowolne, niecelowe i zazwyczaj trudne do zahamowania.
Choć tiki mogą występować przejściowo u dzieci, w zespole Tourette’a mają one charakter przewlekły i mogą istotnie wpływać na codzienne funkcjonowanie. Szacuje się, że zespół Tourette’a może dotyczyć do około 1% populacji. Schorzenie częściej występuje u chłopców, a pierwsze objawy zwykle pojawiają się około 6. roku życia.
Zespół Tourette’a jest neurorozwojowym zaburzeniem tikowym, charakteryzującym się występowaniem licznych tików ruchowych oraz co najmniej jednego tiku głosowego, utrzymujących się przez ponad rok. Zaburzenie rozpoczyna się zwykle w dzieciństwie i częściej dotyczy chłopców niż dziewcząt. W Polsce zespół Tourette’a występuje rzadko, jednak tikowe zaburzenia pokrewne są stosunkowo częste u dzieci i młodzieży. Leczenie ma charakter objawowy i obejmuje psychoedukację, terapię behawioralną oraz farmakoterapię w cięższych przypadkach.
0,3–1% dzieci i młodzieży
Szacuje się, że zespół Tourette’a występuje u około 0,3–1% dzieci i nastolatków. W Polsce oznacza to dziesiątki tysięcy młodych pacjentów, choć wiele przypadków pozostaje nierozpoznanych.
Znacznie rzadziej u dorosłych
U dorosłych częstość zespołu Tourette’a jest istotnie niższa (ok. 0,1–0,2%), głównie dlatego, że u części osób nasilenie tików zmniejsza się wraz z wiekiem.
Początek w dzieciństwie (5–7 r.ż.)
Pierwsze objawy – głównie tiki ruchowe – pojawiają się najczęściej między 5. a 7. rokiem życia, a największe nasilenie objawów obserwuje się zwykle między 10. a 12. rokiem życia.
Choroba częstsza u chłopców
Zespół Tourette’a występuje 3–4 razy częściej u chłopców niż u dziewcząt, co jest jednym z najlepiej udokumentowanych faktów epidemiologicznych.
Wysoka częstość chorób współistniejących
U 60–90% pacjentów z zespołem Tourette’a występują zaburzenia współistniejące, najczęściej:
Znaczne niedodiagnozowanie w Polsce
W Polsce zespół Tourette’a bywa:
Terapia konopna nie jest leczeniem pierwszego wyboru ani leczeniem przyczynowym zespołu Tourette’a, jednak w wybranych przypadkach objawów opornych na standardowe leczenie może być rozważana jako leczenie wspomagające po indywidualnej ocenie lekarskiej.
Dokładna przyczyna zespołu Tourette’a nie jest w pełni poznana. Uważa się jednak, że istotną rolę odgrywają czynniki genetyczne, ponieważ schorzenie częściej występuje u osób, których bliscy krewni również mają tiki lub rozpoznany zespół Tourette’a.
Niektóre badania wskazują także na różnice w funkcjonowaniu układu neuroprzekaźników w mózgu, w tym dopaminy. Znaczenie tych zmian oraz mechanizmy ich powstawania nie są jednak do końca wyjaśnione.
Objawy zespołu Tourette’a obejmują tiki ruchowe i tiki głosowe, które utrzymują się przez ponad rok i mogą utrudniać codzienne czynności.
Choć mimowolne wypowiadanie wulgaryzmów jest często kojarzone z zespołem Tourette’a, występuje jedynie u około 10% pacjentów. Jego brak nie wyklucza rozpoznania choroby.
Tiki często nasilają się w sytuacjach stresowych.
U części osób z zespołem Tourette’a mogą występować również inne mimowolne zachowania, takie jak:
Rozpoznanie zespołu Tourette’a opiera się przede wszystkim na szczegółowym wywiadzie klinicznym oraz obserwacji objawów. Ponieważ inne schorzenia mogą powodować podobne symptomy, w niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie dodatkowych badań w celu ich wykluczenia.
Istotnym elementem leczenia są konsultacje ze specjalistami, którzy zapewniają pacjentom i ich rodzinom edukację, wsparcie oraz strategie radzenia sobie z objawami.
U wielu pacjentów poprawę przynoszą oddziaływania psychologiczne, w tym:
W niektórych przypadkach stosuje się również leczenie farmakologiczne, najczęściej z użyciem leków przeciwpsychotycznych, które mogą zmniejszać częstość tików. U pacjentów z bardzo nasilonymi, wyniszczającymi objawami, rozważane są metody neurochirurgiczne w wyspecjalizowanych ośrodkach.
Gdy leczenie pierwszego rzutu nie przynosi wystarczającej kontroli objawów, terapia konopna może być rozważana jako opcja uzupełniająca – zawsze po indywidualnej ocenie lekarskiej.
Badania nad zastosowaniem terapii konopnej w zespole Tourette’a są nadal ograniczone, jednak dostępne dane sugerują, że u części pacjentów może dochodzić do zmian w nasileniu tików oraz w odczuwaniu przymusu ich wykonywania.
W obserwacjach klinicznych niektórzy pacjenci stosujący konopie medyczne pod nadzorem lekarza zgłaszali lepszą kontrolę objawów. Należy jednak podkreślić, że decyzja o włączeniu takiego leczenia wymaga konsultacji ze specjalistą, który oceni bezpieczeństwo i zasadność terapii w danym przypadku.
