Wrzodziejące zapalenie jelita grubego to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje własne tkanki, prowadząc do przewlekłego stanu zapalnego ściany jelita grubego. Zmiany zapalne mogą obejmować jedynie odbytnicę lub rozprzestrzeniać się na część albo całość jelita grubego.
Schorzenie to dotyczy szacunkowo 1–2 osób na 1 000 dorosłych. Choć dokładna przyczyna choroby nie jest znana, uważa się, że jej rozwój jest wynikiem współdziałania czynników genetycznych i środowiskowych.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) jest przewlekłą chorobą zapalną jelit o podłożu autoimmunologicznym, obejmującą błonę śluzową jelita grubego i odbytnicy. Choroba przebiega z okresami zaostrzeń i remisji, a do jej typowych objawów należą biegunki z domieszką krwi, bóle brzucha, parcie na stolec oraz ogólne osłabienie. W Polsce WZJG należy do najczęstszych nieswoistych chorób zapalnych jelit i dotyczy zarówno młodych dorosłych, jak i osób w średnim wieku. Leczenie obejmuje farmakoterapię przeciwzapalną i immunomodulującą, a w ciężkich przypadkach leczenie biologiczne lub operacyjne.
150–300 przypadków na 100 000 mieszkańców
Szacuje się, że chorobowość (prevalence) wrzodziejącego zapalenia jelita grubego w Polsce mieści się w przedziale 150–300/100 000, co oznacza dziesiątki tysięcy pacjentów żyjących z chorobą.
8–15 nowych zachorowań na 100 000 rocznie
Zapadalność (incidence) w Polsce szacowana jest na ok. 8–15 nowych przypadków na 100 000 osób rocznie, z tendencją wzrostową – podobnie jak w innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej.
Najczęściej młodzi dorośli (20–40 lat)
Pierwsze objawy WZJG najczęściej pojawiają się między 20. a 40. rokiem życia, choć choroba może rozpocząć się zarówno w dzieciństwie, jak i w wieku starszym.
Podobna częstość u kobiet i mężczyzn
W przeciwieństwie do niektórych chorób autoimmunologicznych, WZJG występuje zbliżenie często u kobiet i mężczyzn.
Choroba przewlekła, z okresami remisji i zaostrzeń
WZJG ma charakter nawrotowy – okresy względnego spokoju objawów przeplatają się z zaostrzeniami, które istotnie wpływają na jakość życia, zdolność do pracy i funkcjonowanie społeczne.
Terapia konopna nie jest leczeniem pierwszego wyboru ani leczeniem przyczynowym, jednak w wybranych przypadkach objawów opornych na standardowe leczenie może być rozważana jako leczenie wspomagające po indywidualnej ocenie lekarskiej.
Dokładne mechanizmy prowadzące do rozwoju choroby nie są w pełni poznane. Wiadomo jednak, że większe ryzyko zachorowania występuje u osób, które:
Szacuje się, że 10–20% pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego ma dodatni wywiad rodzinny w kierunku nieswoistych chorób zapalnych jelit.
Objawy choroby są zróżnicowane i zależą od rozległości zmian zapalnych oraz ich nasilenia. Do najczęstszych należą:
U części pacjentów mogą wystąpić objawy związane z powikłaniami choroby, takimi jak rozdęcie jelita, niedrożność, perforacja jelita lub masywne krwawienie.
Choroba może również powodować objawy pozajelitowe, obejmujące m.in.:
Pacjenci z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego są także bardziej narażeni na rozwój raka jelita grubego, dlatego wymagają regularnych badań kontrolnych, w tym kolonoskopii, zgodnie z indywidualnym ryzykiem.
Rozpoznanie choroby opiera się na połączeniu:
Złotym standardem diagnostycznym jest kolonoskopia lub sigmoidoskopia, podczas której lekarz wprowadza giętki endoskop do jelita grubego w celu oceny błony śluzowej oraz pobrania wycinków (biopsji) do badania histopatologicznego.
Leczenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego
Leczenie choroby obejmuje dwa główne etapy:
Leczenie zaostrzeń (rzutów choroby)
Celem jest opanowanie aktywnego stanu zapalnego. W leczeniu stosuje się:
aminosalicylany (np. mesalazyna, sulfasalazyna),
kortykosteroidy,
leki immunosupresyjne.
Utrzymanie remisji
Po opanowaniu zaostrzenia celem jest zapobieganie nawrotom choroby. Stosuje się leczenie stopniowane, rozpoczynając od aminosalicylanów, a w razie potrzeby włączając:
leki immunosupresyjne (np. azatiopryna, 6-merkaptopuryna),
leczenie biologiczne,
leczenie operacyjne w wybranych przypadkach.
Pacjenci z chorobą o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu często wymagają nowoczesnych terapii biologicznych, które modulują działanie układu odpornościowego.
U pacjentów, u których leczenie pierwszego i drugiego rzutu nie przyniosło wystarczającej poprawy, terapia konopna może być rozważana w celu łagodzenia objawów towarzyszących, takich jak ból, biegunka, zaburzenia snu czy obniżony apetyt.
Terapia konopna może być odpowiednia dla wybranych pacjentów, u których standardowe leczenie nie przyniosło satysfakcjonującej poprawy objawów. Dane obserwacyjne z rejestrów pacjentów wskazują, że część osób z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit zgłasza zmiany w nasileniu objawów oraz jakości życia podczas leczenia konopiami medycznymi.
