Padaczka (epilepsja) to choroba neurologiczna, w której dochodzi do napadów wynikających z nagłych, nieprawidłowych wyładowań elektrycznych w mózgu. Początek choroby często przypada na dzieciństwo, ale padaczka może ujawnić się w każdym wieku – także u osób starszych. Napady mogą mieć bardzo różny przebieg i nasilenie: od krótkich epizodów „zawieszenia” po napady z utratą przytomności i drgawkami. W Polsce terapia konopna w padaczce bywa rozważana w wybranych sytuacjach – przede wszystkim wtedy, gdy standardowe leczenie nie zapewnia kontroli napadów lub powoduje trudne do zaakceptowania działania niepożądane. Jednocześnie należy podkreślić, że w ramach systemu refundacyjnego dostęp do leczenia kannabidiolem (CBD) dotyczy konkretnych, ściśle określonych wskazań (programy lekowe).
Padaczka to choroba, w której mózg wysyła nagłe „serie” nieprawidłowych sygnałów elektrycznych. Taka aktywność może zaburzać prawidłową pracę mózgu i prowadzić do napadów. Napady mogą wyglądać bardzo różnie: mogą obejmować mimowolne ruchy, zmianę świadomości, splątanie, a czasem krótkotrwałą utratę przytomności.
Rozpoznanie stawia zwykle neurolog (lekarz zajmujący się chorobami układu nerwowego). W diagnostyce uwzględnia się wywiad medyczny, historię rodzinną, możliwe czynniki wyzwalające, a pomocne badania to m.in. EEG (elektroencefalografia) oraz MRI (rezonans magnetyczny) – zależnie od sytuacji klinicznej.
Padaczka jest przewlekłą chorobą neurologiczną charakteryzującą się skłonnością do nawracających napadów padaczkowych, wynikających z zaburzeń czynności bioelektrycznej mózgu. Choroba dotyczy zarówno dzieci, jak i dorosłych, a jej przebieg i nasilenie objawów są zróżnicowane. Podstawą leczenia są leki przeciwpadaczkowe, jednak u części pacjentów napady utrzymują się mimo leczenia. Terapia konopna nie jest leczeniem pierwszego wyboru ani leczeniem przyczynowym, ale w wybranych przypadkach, szczególnie w padaczce lekoopornej, może być rozważana jako leczenie wspomagające po indywidualnej ocenie lekarskiej.
~70–75 dziennie
W Polsce rozpoznaje się około 27 tys. nowych przypadków padaczki rocznie (wartość przybliżona po przeliczeniu danych rocznych na dzienne).
Około 1 na 3
Szacuje się, że ok. 1/3 osób z padaczką ma postać lekooporną (napady utrzymują się mimo leczenia).
Padaczka może mieć różne przyczyny. U części osób nie udaje się ustalić jednoznacznego powodu. U innych bywa związana ze zmianami w strukturze lub funkcji mózgu albo z czynnikami genetycznymi wpływającymi na komunikację między komórkami nerwowymi.
Do częstszych czynników, które mogą wiązać się z rozwojem padaczki, należą:
Badania wskazują, że w części typów padaczki istotną rolę mogą odgrywać uwarunkowania genetyczne; u części pacjentów występuje dodatni wywiad rodzinny.
Padaczka może rozwinąć się, gdy fragment mózgu jest uszkodzony lub zmieniony (np. blizna poudarowa). Możliwe przyczyny to m.in.:
U części osób ryzyko napadów może zwiększać także długotrwałe, intensywne używanie alkoholu lub zespół odstawienny (a także odstawienie niektórych substancji/leków) – zawsze wymaga to oceny lekarskiej.
U niektórych pacjentów rozpoznaje się konkretne zespoły padaczkowe, często ujawniające się w dzieciństwie i mające charakterystyczny przebieg napadów. Przykłady obejmują m.in.:
Głównym objawem padaczki są nawracające napady.
Napady mogą wyglądać różnie w zależności od tego, która część mózgu jest zaangażowana. Objawy mogą obejmować:
Nie każdy napad wymaga pomocy ratunkowej, ale wezwij 112/999, jeśli:
Wpływ padaczki zależy od typu i częstości napadów. U części osób napady są dobrze kontrolowane lekami, u innych utrzymują się mimo prób leczenia. Nieprzewidywalność napadów może utrudniać planowanie aktywności, wpływać na poczucie bezpieczeństwa i nasilać stres lub lęk.
Wiele osób wprowadza modyfikacje w codziennym życiu (np. w pracy, w podróży, w aktywnościach społecznych), aby lepiej przygotować się na ewentualny napad. Dużą rolę odgrywa wsparcie zespołu medycznego, bliskich i – w razie potrzeby – dostosowania w miejscu pracy lub nauki.
Leczenie padaczki obejmuje kilka podejść, dobieranych do rodzaju napadów i przyczyny choroby:
Jeśli mimo odpowiednio prowadzonej terapii napady nadal się utrzymują, lekarz może rozważyć, czy spełnione są kryteria padaczki lekoopornej – według definicji ILAE jest to nieskuteczność co najmniej dwóch odpowiednio dobranych i tolerowanych schematów leczenia w uzyskaniu trwałej wolności od napadów.
Konopie medyczne mogą być rozważane u części pacjentów, gdy standardowe leczenie (farmakoterapia, a u wybranych osób także metody zabiegowe) nie przyniosło oczekiwanych efektów.
W polskich realiach ważne są dwie ścieżki:
1) Kannabidiol (CBD) jako lek gotowy – ściśle określone wskazania
W Polsce funkcjonuje leczenie kannabidiolem (lek Epidyolex) w ramach programów lekowych w określonych wskazaniach, m.in.:
(Decyzje refundacyjne i zasady kwalifikacji są określone dla konkretnych programów i grup pacjentów).
Poza powyższymi wskazaniami, terapia konopna może być rozważana wyłącznie indywidualnie, po analizie dokumentacji i dotychczasowego leczenia – jako element szerszego planu terapeutycznego. W Polsce receptę na preparaty z konopi medycznych może wystawić lekarz posiadający prawo wykonywania zawodu, przy czym rozpoczęcie terapii wymaga osobistej wizyty i oceny pacjenta (w tym bezpieczeństwa i interakcji z dotychczasowymi lekami).
Dowody naukowe są najsilniejsze dla kannabidiolu (CBD) w wybranych, ciężkich zespołach padaczkowych – co odzwierciedla m.in. rejestracja wskazań leku Epidyolex w UE.
Równolegle publikowane są dane obserwacyjne z praktyki klinicznej. Przykładowo, analiza pacjentów z padaczką lekooporną w brytyjskim rejestrze terapii konopnych raportowała poprawę m.in. jakości życia, snu i nasilenia lęku w kolejnych punktach czasowych obserwacji; większość pacjentów nie zgłaszała działań niepożądanych, a wśród zgłaszanych pojawiały się m.in. splątanie, zmęczenie i ból głowy. To jednak nadal dane obserwacyjne – potrzebne są dalsze badania randomizowane, aby precyzyjniej ocenić skuteczność w konkretnych grupach pacjentów.
Terapia konopna nie jest odpowiednia dla każdego i nie powinna być traktowana jako zamiennik standardowego leczenia przeciwpadaczkowego. Najczęściej bierze się ją pod uwagę wtedy, gdy:
W warunkach polskich pierwszym krokiem jest zwykle konsultacja stacjonarna, podczas której lekarz:
