Przewlekły ból to długotrwała dolegliwość dotykająca wielu osób. Ból uznaje się za przewlekły, jeśli utrzymuje się powyżej 3 miesięcy. Może być następstwem urazu lub zabiegu operacyjnego, ale czasem jego przyczyna nie jest jednoznaczna. Niezależnie od źródła, przewlekły ból może istotnie wpływać na codzienne funkcjonowanie, sen, aktywność fizyczną i samopoczucie psychiczne.
Przewlekły ból to ból utrzymujący się dłużej niż 3 miesiące. Ból może być nieprzyjemnym doświadczeniem fizycznym i emocjonalnym związanym z rzeczywistym lub potencjalnym uszkodzeniem tkanek.
Przykładem przewlekłego bólu może być długotrwały ból kolana. W takiej sytuacji pacjent może potrzebować leków lub codziennych ćwiczeń, aby ograniczyć dolegliwości i poprawić funkcjonowanie.
U części osób istnieje jednoznaczna, utrzymująca się przyczyna bólu. U innych przyczyna mogła minąć (np. po urazie), albo nie była widoczna od początku. Doświadczenie bólu jest indywidualne — dlatego leczenie i plan postępowania powinny być zawsze dobierane do konkretnej osoby.
Przewlekły ból to poważny problem zdrowia publicznego w Polsce, który dotyka dużą część dorosłej populacji i ma istotny wpływ na jakość życia. Dane epidemiologiczne wskazują, że około 27–30 % dorosłych Polaków zmaga się z bólem przewlekłym, co odpowiada mniej więcej 8,5 mln osób w Polsce.
Ból przewlekły występuje częściej u osób starszych — w badaniach populacyjnych u osób w wieku 65 + wskazywano jego obecność u ok. 42 % badanych, przy czym u kobiet było to częściej niż u mężczyzn. W populacji ogólnej bóle okolicy lędźwiowej i kończyn również są częste, co podkreśla znaczenie bólu mięśniowo-szkieletowego jako jednego z najpowszechniejszych zgłaszanych problemów.
Statystyki polskie są także wyższe niż średnia europejska — w dużych badaniach ogólnoeuropejskich przewlekły ból o umiarkowanym do silnego nasileniu dotyczy około 19 % dorosłych w Europie.
Dane dodatkowe pokazują, że ból przewlekły często pozostaje niedostatecznie leczony lub marginalizowany, a jego konsekwencje obejmują m.in. ograniczenie aktywności zawodowej, problem z zasypianiem czy obniżenie samopoczucia.
Przyczyny przewlekłego bólu są różnorodne. Mogą obejmować:
Do często zgłaszanych objawów należą:
Twoje doświadczenie bólu jest indywidualne: ból może być stały albo nawracający. U wielu osób występują czynniki, które wywołują lub nasilają dolegliwości. Nagłe nasilenie bólu określa się jako zaostrzenie (tzw. flare-up).
U części osób pojawiają się tzw. objawy neuropatyczne, związane z uszkodzeniem nerwów. Mogą być odczuwane jako pieczenie, mrowienie lub drętwienie w okolicy bólu.
W przewlekłym bólu najczęściej stosuje się podejście kompleksowe. Może ono obejmować:
Ważne jest, aby postępowanie było dostosowane do typu bólu i wpływu na codzienne funkcjonowanie.
W leczeniu przewlekłego bólu wykorzystuje się zarówno leki dostępne bez recepty, jak i leki wymagające zaleceń lekarskich.
Do leków dostępnych w aptece bez recepty należą m.in.:
Farmaceuta może pomóc dobrać preparat do rodzaju dolegliwości oraz ocenić bezpieczeństwo stosowania, zwłaszcza przy innych chorobach i lekach.
Leki stosowane w przewlekłym bólu, które mogą wymagać recepty, obejmują m.in.:
W poradniach leczenia bólu lub warunkach szpitalnych lekarz może rozważyć także iniekcje w okolice będące źródłem dolegliwości. Mogą one zawierać leki przeciwzapalne (np. glikokortykosteroidy) i mieć na celu zmniejszenie obrzęku oraz ograniczenie bólu. U części pacjentów przynoszą poprawę na dłuższy czas – czasem na miesiące, a rzadziej nawet lata.
Przewlekły ból może wynikać z rozpoznanego schorzenia, ale czasem nie ma jednoznacznej diagnozy wyjaśniającej jego przyczynę.
Warto skonsultować się ze specjalistą (np. lekarzem zajmującym się leczeniem bólu), aby ocenić rodzaj dolegliwości, możliwe przyczyny i dobrać skuteczne postępowanie.
Rozpoznanie opiera się zwykle na:
W bólu mięśniowo-szkieletowym pomocne mogą być badania obrazowe (np. RTG) w celu oceny zmian w stawach lub kręgosłupie.
W bólu neuropatycznym stosuje się czasem badania przewodnictwa nerwowego i elektromiografię, aby określić, które nerwy są zajęte.
Lekarz może zalecić także inne badania — w zależności od podejrzewanej przyczyny.
Postępowanie w przewlekłym bólu często powinno obejmować leczenie całościowe, uwzględniające:
W praktyce klinicznej plan leczenia tworzy się wspólnie z pacjentem, a jego elementy mogą być modyfikowane zależnie od efektów.
W praktyce klinicznej podkreśla się, że zespół terapeutyczny powinien:
Istnieją też rekomendacje dotyczące postępowania w bólu w określonych schorzeniach, takich jak endometrioza, IBS, ból dolnego odcinka pleców czy ból neuropatyczny.
Przykładowe metody, które mogą wspierać leczenie:
Często trzeba przetestować kilka metod, aby znaleźć te, które działają najlepiej w danym przypadku.
Terapia konopna nie jest odpowiednia dla każdego, jednak coraz częściej rozważa się ją u pacjentów z przewlekłym bólem, u których standardowe metody leczenia nie przyniosły oczekiwanej poprawy lub są źle tolerowane.
Kannabinoidy oddziałują z układem endokannabinoidowym, który uczestniczy w regulacji bólu, snu i procesów zapalnych. Z tego powodu u części pacjentów leczenie z wykorzystaniem konopi medycznych może być rozważane jako element uzupełniający.
Jeżeli rozważasz taką formę leczenia, istotna jest konsultacja stacjonarna z lekarzem specjalistą leczenia bólu, który:
