Anoreksja to zaburzenie zdrowia psychicznego, w którym osoba intensywnie obawia się przyrostu masy ciała i może znacznie ograniczać jedzenie, nadmiernie ćwiczyć lub stosować inne metody mające na celu kontrolę wagi. Może to prowadzić do niebezpiecznie niskiej masy ciała oraz poważnych powikłań zdrowotnych. Stałe zamartwianie się wagą i wyglądem ciała może również powodować lęk, izolację i depresję.
Pierwszym krokiem w leczeniu anoreksji zwykle jest psychoterapia. Pomaga zrozumieć i przepracować myśli oraz emocje, które wpływają na zachowania związane z utrzymywaniem niskiej masy ciała. Jeśli standardowe metody leczenia nie przynoszą wystarczającej poprawy w zakresie lęku, depresji lub lęku społecznego, które mogą towarzyszyć anoreksji, terapia konopna może być rozważana jako potencjalne wsparcie leczenia objawowego.
Anoreksja (jadłowstręt psychiczny) charakteryzuje się stosowaniem działań prowadzących do spadku masy ciała, które skutkują niebezpiecznie niską masą ciała. Najczęściej obejmuje to ograniczanie spożycia pokarmów, ale może też wiązać się z zachowaniami zwiększającymi wydatek energetyczny, takimi jak intensywne ćwiczenia lub stosowanie substancji pobudzających. Zmiany stylu życia w połączeniu z niedowagą mogą prowadzić do zaburzeń funkcjonowania fizycznego, społecznego i/lub psychicznego.
U wielu osób z anoreksją występuje zaburzone postrzeganie własnego ciała oraz masy ciała.
Niska masa ciała u dorosłych definiowana jest jako BMI poniżej 18,5 kg/m², a u dzieci i młodzieży jako wartość poniżej 5. centyla.
Zaburzenie dotyczy kobiet i mężczyzn w różnym wieku, jednak najczęściej występuje u młodych kobiet i zwykle zaczyna się w wieku nastoletnim.
Anoreksja jest rzadkim, ale bardzo poważnym zaburzeniem psychicznym. W Polsce dotyczy szacunkowo od 0,3 do 0,7% populacji, najczęściej młodych kobiet. Choroba wiąże się z wysokim ryzykiem powikłań somatycznych i najwyższą śmiertelnością spośród zaburzeń psychicznych. Leczenie opiera się głównie na psychoterapii i opiece wielospecjalistycznej. Terapia konopna nie stanowi leczenia anoreksji, lecz w wybranych przypadkach może być rozważana jako wsparcie w łagodzeniu objawów towarzyszących po indywidualnej ocenie lekarskiej.
Nie wiadomo jednoznacznie, dlaczego u danej osoby rozwija się anoreksja lub inne zaburzenia odżywiania. Wiadomo natomiast, że wpływ ma złożona relacja między cechami predysponującymi, czynnikami wyzwalającymi oraz mechanizmami utrwalającymi zachowania prowadzące do redukcji masy ciała.
Badania obserwacyjne wskazują, że ryzyko może być większe u osób, które:
Jako czynnik ryzyka wskazuje się również wpływ kultury promującej określone ideały sylwetki. Obserwuje się większą częstość występowania anoreksji w krajach o silnym wpływie kultury zachodniej, a także wzrost ryzyka u osób, które przenoszą się do środowisk o takich wzorcach kulturowych.
Zanim spadek masy ciała stanie się widoczny, bliscy mogą zauważyć zmiany w zachowaniu, które mogą sugerować zaburzenia odżywiania. Należą do nich:
W miarę postępu choroby i narastania uszkodzeń organizmu mogą wystąpić ciężkie powikłania, w tym niewydolność wielonarządowa.
Jadłowstręt psychiczny jest jedną jednostką chorobową – nie wyróżnia się odrębnych „typów” anoreksji. W niektórych systemach klasyfikacji spotyka się kategorie nasilenia oparte o BMI, jednak podejście to nie jest powszechnie stosowane we wszystkich krajach.
Osoby z anoreksją mogą stosować różne metody redukcji masy ciała, dlatego niektóre cechy mogą przypominać bulimię, zaburzenie z napadami objadania się lub inne zaburzenia odżywiania. Jednym z kluczowych elementów różnicujących anoreksję jest utrzymująca się niedowaga (BMI poniżej 18,5 kg/m² u dorosłych).
Plan leczenia zależy od wielu czynników, w tym wieku pacjenta (osobne podejście u osób poniżej 18. roku życia) oraz stadium choroby.
U dorosłych pierwszym krokiem zwykle są psychoterapie. Mogą obejmować:
CBT jest stosowana w wielu problemach zdrowia psychicznego i pomaga rozpoznawać oraz zmieniać wzorce myślenia i zachowania. W anoreksji CBT może wspierać zrozumienie roli odżywiania oraz wpływu głodzenia na ciało i psychikę, a także pomagać we wdrażaniu zdrowszych decyzji dotyczących jedzenia i stylu życia.
Terapia pomaga zrozumieć czynniki leżące u podłoża zaburzenia oraz to, co jest istotne dla pacjenta, aby w odpowiednim momencie mógł rozpocząć zmianę zachowań. Sesje mogą uwzględniać bliskich lub opiekunów, jeśli pacjent uzna to za pomocne.
To podejście o charakterze prowadzonym przez terapeutę, które koncentruje się na rozumieniu przyczyn zaburzenia, edukacji żywieniowej oraz analizie wpływu obecnych nawyków na ciało i objawy.
Bywa rozważana, jeśli wcześniejsze metody okazały się nieskuteczne lub pacjent nie czuje, że są dla niego odpowiednie.
Równolegle do psychoterapii wprowadza się ustrukturyzowany plan żywieniowy, jednak sam w sobie nie stanowi on jedynej metody leczenia.
Osoby z bardzo niską masą ciała i/lub powikłaniami somatycznymi mogą wymagać hospitalizacji w celu specjalistycznej opieki i monitorowania podczas wprowadzania zmian żywieniowych.
U osób poniżej 18. roku życia często podstawą jest terapia rodzinna, która pomaga zrozumieć wpływ choroby na cały system rodzinny i wyposaża bliskich w narzędzia wspierające proces zdrowienia.
W terapii uwzględnia się także strategie radzenia sobie z trudnymi emocjami i sytuacjami, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu po zakończeniu procesu terapeutycznego. Sesje mogą odbywać się w formule indywidualnej dla jednej rodziny lub grupowej – zależnie od ustaleń.
U młodzieży może być stosowana także CBT w wersji podobnej do tej, która oferowana jest osobom dorosłym.
Terapia dla nastolatków może odbywać się indywidualnie lub z udziałem rodziny. Zwykle trwa od roku do 18 miesięcy i ma pomóc pacjentowi m.in.:
U części osób z anoreksją istotną rolę odgrywają również objawy towarzyszące, takie jak lęk, obniżony nastrój czy lęk społeczny. Jeśli standardowe metody leczenia nie przynoszą oczekiwanej poprawy, terapia konopna może być rozważana jako opcja wspierająca leczenie wybranych objawów.
Należy podkreślić, że badania nadal trwają, a terapia konopna nie jest leczeniem przyczynowym anoreksji. U niektórych pacjentów może jednak pomóc w łagodzeniu określonych objawów, które nasilają cierpienie i utrudniają powrót do zdrowia.
